Niniejszy poradnik powstał w oparciu o potrzeby kursantów zgłaszane podczas szkoleń z pierwszej pomocy przedmedycznej. Nasz zespół przygotował opis najczęściej występujących wypadków wraz z instrukcją postępowania w przypadku ich wystąpienia.

Poradnik może stanowić uzupełnienie szkolenia, nie zastąpi z pewnością umiejętności nabytych podczas ćwiczeń praktycznych i warsztatów na szkoleniu z pierwszej pomocy, na które serdecznie zapraszamy.

Przepisy prawne

Udzielenie pierwszej pomocy osobie poszkodowanej nie należy wyłącznie do moralnych obowiązków osób obecnych na miejscu zdarzenia. Obowiązek udzielenia pierwszej pomocy został uregulowany prawnie. Za niewykonanie tego obowiązku Ustawodawca przewidział wysokie sankcje karne

art.162 Kodeksu Karnego (Dz.U 97.88.553)

§ 1. Kto człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nie udziela pomocy, mogąc jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Dokładną definicję pierwszej pomocy zawiera Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym

art.3 pkt.7 ustawy z dnia 8 września 2006 roku o Państwowym Ratownictwie Medycznym (Dz.U z 2006 r. nr 191, poz.1410.)

Pierwsza pomoc – zespół czynności podejmowanych w celu ratowania osoby w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego wykonywanych przez osobę znajdującą się w miejscu zdarzenia, w tym również z wykorzystaniem udostępnionych do powszechnego obrotu wyrobów medycznych oraz produktów leczniczych.

Należy pamiętać, iż w sytuacji narażającej nas lub inne osoby na niebezpieczeństwo, udzieleniem pierwszej pomocy może być już samo wykonanie telefonu alarmowego w celu wezwania odpowiednich służb.

Ustawodawca przewidział również specjalne uprawnienia dla osób udzielających pierwszej pomocy oraz ich ochronę.

art. 5 Ustawy z dn. 8 września 2006r o Państwowym Ratownictwie Medycznym

1. Osoba udzielająca pierwszej pomocy, kwalifikowanej pierwszej pomocy oraz podejmująca medyczne czynności ratunkowe korzysta z ochrony przewidzianej w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.) dla funkcjonariuszy publicznych.

2. Osoba, o której mowa w ust. 1, może poświęcić dobra osobiste innej osoby, inne niż życie lub zdrowie, a także dobra majątkowe w zakresie, w jakim jest to niezbędne dla ratowania życia lub zdrowia osoby znajdującej się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.

Bezpieczeństwo dzieci

Czym młodsze jest dziecko, tym większa powinna być nasza czujność. Małe dzieci są bardzo delikatne, dlatego też zawsze, gdy dzieje się coś co wzbudza nasz niepokój, należy poradzić się lekarza.

Lista niepokojących sygnałów:

    • dziecko jest osowiałe, apatyczne, senne lub przeciwnie –płaczliwe, rozdrażnione
    • dziecko dotyka ucha, szarpie za nie, ociera główką o poduszkę – może to świadczyć o zapaleniu ucha, może też być objawem świnki, zapalenia węzłów chłonnych lub w uchu znajduje się ciało obce
    • dziecko ma gorączkę powyżej 38,5 ºC, temperatura nie spada pomimo podania leku
    • gdy gorączka bez innych objawów utrzymuje się u dziecka w wieku poniżej 3 lat, zwłaszcza u wcześniaków, dzieci z niedoborami odporności, z wadami wrodzonymi różnych narządów – należy skontaktować się z lekarzem. Wizyta u lekarza jest również konieczna w przypadku gdy gorączka utrzymuje się dłużej niż 2-3 dni
    • ciało dziecka sztywnieje, gałki oczne wywracają się do góry, a kończyny wiotczeją przy występowaniu wysokiej gorączki – drgawki gorączkowe
    • gorączka i ból gardła. Stan zapalny migdałków i ich powiększenie może prowadzić nawet do zmniejszenia
    • drożności dróg oddechowych, skutkiem czego może być problem z oddychaniem

Trudności w oddychaniu, objawy są widoczne gołym okiem u rozebranego dziecka:

  • wciąganie przestrzeni międzyżebrowych przy wdechu
  • świszczący oddech
  • przyśpieszony oddech, rytmiczne ruchy skrzydełek nosa oraz mięśni szyi
  • przyjmowanie pozycji siedzącej (starsze dzieci), subiektywne uczucie duszności jest w takiej pozycji najmniejsze
  • u niemowląt i małych dzieci możemy jedynie zaobserwować niepokój, przyspieszony oddech i szybszą akcję serca
  • biegunka, która nie ustaje albo nasila się, pojawiają się objawy odwodnienia (dziecko mało siusia, ma wysuszone śluzówki), pojawia się gorączka

Zadławienia

STAN ZAGROŻENIA ŻYCIA. MOŻEMY MIEĆ Z NIM DO CZYNIENIA NA CO DZIEŃ. CO ROBIĆ?

Klepać w plecy? Ale jak ?

Jak łatwo jest się zakrztusić wie chyba każdy z nas, szybkie, łapczywe jedzenie, przy połykaniu kawałek pokarmu wpada nie do tej „dziurki”, chwila strachu, szybki kaszel, łzy w oczach, lekko podrażnione gardło i po sprawie, tak najczęściej na szczęście kończą się zakrztuszenia.

W przypadku zakrztuszenia należy zachęcać do kaszlu.

A co w sytuacji kiedy ciało obce całkowicie zatyka drogi oddechowe? Naturalny odruch obronny organizmu jakim jest kaszel nie działa, osoba zadławiona nie może mówić, kaszleć ani oddychać. Człowiek zaczyna tracić przytomność, jego życie jest zagrożone.

W takiej sytuacji niezbędne jest wykonanie odpowiednich rękoczynów i tu przechodzimy do pytania z początku tego artykułu. Jak klepnąć, żeby uwolnić drogi oddechowe od ciała obcego?. Najczęściej stosowaną techniką są płaskie uderzenia między łopatki , czy skuteczne ? wyobraźmy sobie np. butelkę z keczupem, z której próbujemy wydostać zawartość, czy uderzenie w bok butelki przyniesie oczekiwany rezultat?

Uderzenia muszą być wybijające, dłoń uderza między łopatki ku górze. Stań za poszkodowanym, umieść swoją nogę pomiędzy jego nogami , dzięki temu zachowasz stabilność. Pochyl poszkodowanego do przodu i wykonaj 5 uderzeń w przestrzeń miedzy łopatkową w kierunku głowy pamiętając o ich wybijającym charakterze. Uderzenia muszą być mocne. Po każdej serii sprawdź czy ciało obce nie przedostało się już do jamy ustnej.

Co w sytuacji kiedy uderzenia są nieskuteczne ? Pozostaje nam jeszcze jeden rękoczyn zwany rękoczynem Heimlicha. Stań za poszkodowanym, połóż jedną rękę zwiniętą w pięść między mostkiem a pępkiem poszkodowanego, drugą ręką chwyć pięść i pociągnij do góry ku sobie. Powtórz 5 razy.

Jeśli nie zadziała kontynuuj naprzemiennie obie metody.

Jeżeli pomimo Twoich starań ciało obce nie ulegnie usunięciu, potrzebna Ci będzie wiedza, którą znajdziesz w zakładce NZK.

Zatrucia

Jak rozpoznać zatrucie ? sprawa jest dość złożona. Objawy zatrucia bywają niezbyt charakterystyczne. Jeżeli mamy kontakt z osobą nieprzytomną i nie możemy odnaleźć innej przyczyny takiego stanu rzeczy, możemy podejrzewać zatrucie.

W takich sytuacjach ważna jest obserwacja otoczenia, w którym znajduje się poszkodowany:

Na co zwrócić uwagę:

miejsce znalezienia poszkodowanego (np. garaż a w nim pracujący silnik samochodu lub mieszkanie opalane piecem – ryzyko zaczadzenia, na wsi przy pracach rolniczych – ryzyko zatrucia środkami ochrony roślin)
opakowania po lekach, środkach chemicznych
wymiociny

Jakie są objawy ułatwiające rozpoznanie zatruć :

  • bóle i zawroty głowy
  • nudności, wymioty
  • zaburzenia świadomości, senność
  • zaburzenie widzenia
  • trudności w oddychaniu
  • dreszcze, gorączka
  • uczucie zimna
  • zaczerwienie skóry, pęcherze, oparzenia
  • zwężone lub nadmiernie poszerzone źrenice

Co robić ?– zasady postępowania

1. Przede wszystkim należy zadbać o własne bezpieczeństwo, uważać aby samemu się nie zatruć.

2. Przewietrzyć pomieszczenie, wynieść poszkodowanego w bezpieczne miejsce.

3. Sprawdzić przytomność osoby poszkodowanej (nie wdychać powietrza wydychanego przez osobę chorą!)

4. Wezwać pomoc medyczną

5. Usunąć truciznę z organizmu poprzez sprowokowanie wymiotów, za wyłączeniem poniższych przypadków !

  • u osób nieprzytomnych
  • z brakiem odruchu kaszlowego
  • zatrutych kwasami, zasadami lub innymi substancjami żrącymi, które mogą uszkodzić przełyk
  • zatrutych środkami drażniącymi (benzyna, nafta)
  • zatrutych substancjami oleistymi

6. W przypadku kontaktu trucizny przez skórę lub oczy należy przemyć te miejsca czystą wodą , należy używać rękawic ochronnych

7. Zabezpieczenie znalezionych przy chorym opakowań np. po lekach, środkach chemicznych oraz wymiocin

Oparzenia

Poparzenie jest ciężkim urazem, dlatego ważne jest aby jak najszybciej udzielić pierwszej pomocy osobie poparzonej.

Poparzenia mogą być spowodowane przez różne czynniki: wysoką temperaturę, substancję chemiczna, prąd elektryczny lub tarcie. Bez względu na czynnik rozróżnia się 4 stopnie oparzenia w zależności od głębokości, obszaru oparzenia oraz ilość uszkodzonych warstw skóry.

Oparzenie I stopnia – charakteryzuje się miejscowym zaczerwienieniem powierzchni skóry, bólem i niewielkim obrzękiem

Oparzenie II stopnia – ból jest już znacznie silniejszy, skóra jest wilgotna, zaczerwieniona, występują pęcherze z płynem oraz wyraźny obrzęk

Oparzenie III stopnia – objawy jak w poparzeniu II stopnia z dodatkowymi objawami martwicy naskórka lub

lub nawet głębszych warstw skóry w postaci owrzodzeń i blizn

Oparzenie IV stopnia –martwica sięga już tkanek głęboko położonych, następuje zwęglenie oparzonej części ciała

POSTĘPOWANIE

Niezależnie od stopnia oparzenia podstawowa zasada pierwszej pomocy jest taka sama:

  • schłodzenie miejsca poparzonego czystą, zimną wodą.

W oparzeniach lżejszych należy tą czynność wykonywać około 10-15 minut, a najlepiej do momentu ustania największego bólu, przy oparzenia II stopnia nawet do 30 minut. Przy najcięższych oparzeniach chłodzimy wyłącznie przez kilka minut, nie zanurzamy osoby poparzonej w wannie, nie okładamy lodem, takie zabiegi mogą wprowadzić chorego w stan hipotermii (wyziębienia)

  • należy niezwłocznie zdjąć biżuterię (pierścionki, bransoletki) osobie poparzonej (spuchnięcie ciała może doprowadzić do martwicy tkanek)
  • po schłodzeniu należy chorego przykryć, najlepiej czystym prześcieradłem
  • zastosować opatrunek jałowy lub hydrożelowy

NIE WOLNO:

  • zdejmować odzieży tu po oparzeniu, istnieje ryzyko zdarcia skóry wraz z odzieżą. W lżejszych przypadkach można zdjąć odzież po ochłodzeniu chorego.
  • stosować na oparzenie spirytusu, czystej wódki, białka z jajek, tłuszczu czy mydła, istnieje ryzyko zainfekowania ran oraz spotęgowania bólu u chorego
  • przekłuwać pęcherzy

Poparzenia substancjami chemicznymi

  • należy szybko zdjąć z osoby oparzonej całe ubranie
  • niezwłocznie spłukać z powierzchni ciała substancję, która wywołała poparzenie
  • w przypadku ran zastosować opatrunek jałowy: gaza, tetra

Poparzenia prądem

  • odcięcie porażonej osoby od źródła prądu
  • sprawdzenie funkcji życiowych w razie konieczności podjecie resuscytacji
  • wezwanie pogotowia ratunkowego
  • opatrzenie rany opatrunkiem jałowym
  • przykryć kocem (zmniejszy ryzyko wystąpienia wstrząsu)

Co zastosować na lżejsze oparzenia ?: I stopnia, część oparzeń II stponia

W taki sytuacjach nie jest konieczna wizyta u lekarza, wystarczy zastosować środki chłodzące, przeciwbólowe i przyspieszające regeneracje skóry jak Termcool, opatrunki hydrożelowe, żel aloesowy itp.

Kiedy wizyta w szpitalu jest konieczna?

  • Kiedy poparzeniu ulega niemowlę – w każdym wypadku !
  • Gdy poparzeniu ulegają oczy, usta, ręce, stopy, genitalia, stawy
  • Przy poparzeniach II stopnia okolic stawów, ze względu na ryzyko wystąpienia przykurczy
  • Gdy poparzenie pokrywają powyżej 10% powierzchni ciała
  • W oparzeniach III i IV stopnia
  • W przypadku kłopotów z oddychaniem albo wystąpienia drapania w gardle
  • Przy pojawieniu się śliny z sadzą
  • Przy pojawieniu się objawów infekcji, gorączka, obrzęk lub ropne pęcherze

Padaczka

PADACZKA, ZACHOWAJ SPOKÓJ

Wiele osób na myśl o kontakcie z osobą, która ma atak padaczkowy wpada w panikę. Ten strach wynika głównie z niewiedzy na temat epilepsji oraz sposobach pomocy. Dlatego tak ważne jest przekazywanie informacji na ten temat. Na kursie z pierwszej pomocy  istnieje  możliwość dokładnego przećwiczenia sytuacji, w której dochodzi do ataku padaczkowego.

JAK POMÓC?:

  •  Zachować spokój , tylko spokojna i świadoma tego co ma zrobić osoba może zminimalizować ewentualne ryzyko wynikające z napadu.
  •  Zabezpieczyć chorego przed upadkiem, stłuczeniem, skaleczeniem itp.
  • Rozpiąć kołnierzyk, poluzować pasek, zdjąć okulary
  • Zabezpieczyć głowę chorego, swobodnie podtrzymywać, nie dopuszczając do uderzenia o podłoże
  • Po ataku ułóż chorego na boku aby uniknąć zakrztuszenia czy zadławienia
  • Wezwij pogotowie jeżeli napad się przedłuża (zwykle trwa 2-3 minuty) lub nie znasz osoby chorej
  • Zapewnij choremu spokój i ciepło (atak jest bardzo wyczerpujący zarówno fizycznie i psychicznie)

NIE WOLNO:

  • „Cucić” na siłę
  • Wkładać w zęby czegokolwiek, szczególnie twardych przedmiotów, ryzyko zadławienia, połamania zębów
  • Otwierać na siłę zaciśniętych  szczęk
  • Podawać jakichkolwiek płynów
  • Powstrzymywać na siłę drgawek, krępować ruchów chorego
  • Robić sztucznego oddychania podczas ataku (bezdech jest jednym z objawów)
  • Budzić chorego po ataku

Napady padaczki występują z różną częstotliwością. Jeden chory może mieć ataki nawet kilka razy dziennie, inny kilka razy w ciągu całego życia.

Podstawową funkcję w powstawaniu napadów padaczkowych odgrywa układ nerwowy i nieprawidłowe działanie jego przekaźników.

Ataki najczęściej występują samoistnie, są jednak pewne czynniki, które mogą je wywołać, takie jak: alkohol, ostre światło, nie przyjmowanie leków przeciwpadaczkowych, gorączka, nadmierna aktywność fizyczna, itd.